การทำคีโม (Chemotherapy) หรือ "เคมีบำบัด" เป็นกระบวนการรักษามะเร็งโดยการใช้ยาที่มีฤทธิ์ทำลายหรือยับยั้งการเจริญเติบโตของเซลล์มะเร็ง ซึ่งเป็นเซลล์ที่แบ่งตัวอย่างรวดเร็วและไม่มีการควบคุม ยาเหล่านี้สามารถให้ได้หลายวิธี เช่น การฉีดเข้าสู่หลอดเลือดดำ การรับประทานเป็นยาเม็ด หรือการฉีดเข้ากล้ามเนื้อหรือช่องท้อง ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับประเภทและระยะของมะเร็ง รวมถึงสุขภาพโดยรวมของผู้ป่วย
วัตถุประสงค์ของการทำคีโม
- ทำลายเซลล์มะเร็ง
ยาคีโมถูกออกแบบมาเพื่อโจมตีเซลล์ที่แบ่งตัวอย่างรวดเร็ว ซึ่งรวมถึงเซลล์มะเร็งที่มักแบ่งตัวและเติบโตเร็วกว่าปกติ การทำคีโมจึงสามารถลดขนาดของก้อนมะเร็งหรือทำลายเซลล์มะเร็งที่แพร่กระจายไปยังส่วนอื่น ๆ ของร่างกาย - ป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำ
การทำคีโมบางครั้งถูกใช้หลังการผ่าตัดหรือการรักษาอื่น ๆ เพื่อกำจัดเซลล์มะเร็งที่อาจยังคงเหลืออยู่ในร่างกาย ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงของการกลับมาเป็นมะเร็งอีก - บรรเทาอาการ
ในกรณีที่มะเร็งอยู่ในระยะที่ไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ คีโมอาจถูกใช้เพื่อลดขนาดของก้อนมะเร็งหรือชะลอการเติบโตของมะเร็ง ช่วยบรรเทาอาการและทำให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น
อาการที่อาจพบหลังทำคีโม
- อ่อนเพลียและเหนื่อยง่าย
ร่างกายจะรู้สึกอ่อนเพลียจากการทำคีโม เนื่องจากเซลล์ปกติในร่างกายได้รับผลกระทบไปด้วย จึงทำให้รู้สึกเหนื่อยง่ายและไม่มีแรง - คลื่นไส้และอาเจียน
คีโมสามารถทำให้เกิดคลื่นไส้และอาเจียนเป็นผลข้างเคียงที่พบได้บ่อย อาจรู้สึกไม่อยากอาหาร และมีความรู้สึกไม่สบายท้อง - ผมร่วงและการเปลี่ยนแปลงของผิวหนัง
การทำคีโมมักทำให้ผมร่วง ซึ่งเป็นผลมาจากการที่คีโมทำลายเซลล์ที่เจริญเติบโตอย่างรวดเร็ว รวมถึงเซลล์ผิวหนังที่อาจแห้งหรือระคายเคือง - ปัญหาเกี่ยวกับการย่อยอาหาร
อาจมีอาการท้องผูกหรือท้องเสีย เนื่องจากคีโมสามารถทำลายเซลล์ที่ลำไส้ทำให้การย่อยอาหารไม่ปกติ - ระบบภูมิคุ้มกันอ่อนแอ
หลังจากทำคีโม ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายอาจลดลง ทำให้มีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อได้ง่ายขึ้น
การดูแลตัวเองหลังทำคีโมเป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวได้เร็วขึ้นและลดความเสี่ยงจากผลข้างเคียงต่างๆ การให้ความใส่ใจในเรื่องเล็กๆ น้อยๆ จะช่วยเสริมสร้างคุณภาพชีวิตและทำให้กลับมาแข็งแรงได้อีกครั้ง
ข้อปฏิบัติเพื่อดูแลตนเองหลังทำคีโม
- พักผ่อนให้เพียงพอ
ร่างกายต้องการเวลาฟื้นฟูจากผลกระทบของคีโม ควรให้ตัวเองพักผ่อนมากขึ้น ถ้ารู้สึกเหนื่อยควรหยุดพักทันที ไม่ควรฝืนทำกิจกรรมหนัก - ทานอาหารที่เหมาะสม
เลือกทานอาหารที่ย่อยง่ายและมีคุณค่าทางโภชนาการ เช่น ผักผลไม้สด โปรตีนจากแหล่งที่ไม่ทำให้ท้องอืด เช่น เนื้อปลาและไข่ ควรหลีกเลี่ยงอาหารมันๆ และเผ็ดจัด เพื่อป้องกันการระคายเคืองในระบบย่อยอาหาร - ดูแลความสะอาดของร่างกาย
เนื่องจากภูมิคุ้มกันอ่อนแอ ควรหลีกเลี่ยงการอยู่ในที่ที่มีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อ ล้างมือบ่อย ๆ และหลีกเลี่ยงการสัมผัสกับผู้ที่มีอาการป่วย - ให้ความสำคัญกับการรักษาความชุ่มชื้น
ดื่มน้ำมากๆ เพื่อช่วยขับสารพิษออกจากร่างกาย และป้องกันการขาดน้ำจากอาการท้องเสียหรืออาเจียน - ออกกำลังกายเบาๆ
การเคลื่อนไหวร่างกายเบาๆ เช่น การเดินเล่นหรือยืดเหยียดกล้ามเนื้อ สามารถช่วยให้เลือดไหลเวียนได้ดีขึ้น และลดความเสี่ยงของการเกิดลิ่มเลือด - ดูแลสุขภาพจิตใจ
คีโมสามารถส่งผลกระทบต่อสภาพจิตใจได้ ควรหาวิธีผ่อนคลาย เช่น การทำสมาธิ การฝึกหายใจ หรือการพูดคุยกับคนในครอบครัวหรือเพื่อนเพื่อแบ่งปันความรู้สึก
เซซามิน (Sesamin) เป็นสารสกัดจากงาดำที่มีคุณสมบัติต่อต้านอนุมูลอิสระสูง และมีประโยชน์ต่อสุขภาพหลายประการ ซึ่งสามารถช่วยผู้ป่วยที่ผ่านการทำคีโมในหลายด้าน ดังนี้
- ลดความเสียหายจากอนุมูลอิสระ
คีโมมักก่อให้เกิดอนุมูลอิสระในร่างกาย ซึ่งเป็นตัวการที่ทำลายเซลล์ต่างๆ รวมถึงเซลล์ปกติ เซซามินมีคุณสมบัติในการต่อต้านอนุมูลอิสระ ช่วยลดความเสียหายที่เกิดขึ้นกับเซลล์และเนื้อเยื่อจากการทำคีโม ทำให้การฟื้นตัวของร่างกายเป็นไปอย่างรวดเร็วขึ้น - ลดการอักเสบ
คีโมสามารถทำให้เกิดการอักเสบในร่างกาย ซึ่งส่งผลให้เกิดความไม่สบายตัวและเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะแทรกซ้อน เซซามินมีคุณสมบัติต้านการอักเสบ ช่วยลดอาการอักเสบและป้องกันไม่ให้เกิดความเสียหายเพิ่มเติมต่อเซลล์ต่างๆ - เสริมสร้างระบบภูมิคุ้มกัน
การทำคีโมมักจะทำให้ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายอ่อนแอลง เซซามินสามารถช่วยเสริมสร้างภูมิคุ้มกัน โดยการกระตุ้นการทำงานของเซลล์ภูมิคุ้มกันและเพิ่มประสิทธิภาพในการป้องกันการติดเชื้อ - ช่วยในเรื่องการฟื้นฟูพลังงานและความแข็งแรง
ผู้ป่วยที่ทำคีโมมักมีอาการอ่อนเพลียและเหนื่อยง่าย เซซามินสามารถช่วยฟื้นฟูพลังงานและความแข็งแรงของร่างกาย ทำให้ผู้ป่วยรู้สึกมีชีวิตชีวาและสามารถกลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้อย่างรวดเร็วขึ้น - ปกป้องตับ
เซซามินมีบทบาทในการปกป้องตับจากการถูกทำลาย โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่ทำคีโมซึ่งตับต้องทำงานหนักในการกำจัดสารเคมีออกจากร่างกาย เซซามินช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดภาวะตับอักเสบและตับเสื่อม